ئابووریی جیهان و جەنگی بازرگانی

ئەو پرسانەی رووبەڕووی ئابووریی جیهان دەبنەوە، هێشتا لە باش ناچن، ئەو پرسانە بواری ئاهەنگ گێڕانی بۆ ئابووریی جیهان بە كۆتایی هاتنی قەیرانی دارایی و ئابووریی ساڵی 2008 نەهێشتەوە.

ئابووریی جیهان لەبەردەم دووڕیانێكی زۆر ورددایە
قەیران بە دوای قەیراندا دێت، لە پێش هەموویانەوە ئەو جەنگە بازرگانییەی ئێستای نێوان ئەمریكا و چین، وێڕای قەیرانی دەرچوونی بریتانیا لە یەكێتیی ئەوروپا، ئەو لەبارچوونی تەمویلكردنەی كە ژمارەیەك لە ئابوورییە هەڵكەوتووەكان دووچاری بوونە، سەرباری ناڕوونی زۆر سەبارەت بە زۆرێكی ئەو قەیرانە سیاسییانەی لێرەو لەوێ دروست بوونە.
واتە بە كردەوە ئابووریی جیهان رووبەڕووی تەحدیاتی گەورە بۆتەوە، لەكاتێكدا هیچ ئاماژەیەك بۆ ئەگەری دەربازبوونی لەو رووبەڕووبوونەوەدا بەدیار ناكەوێت، ئەوەتا سندوقی نێودەوڵەتیی نەخت دەڵێ: «ئابووریی جیهان لەبەردەم دووڕیانێكی زۆر ورددایە»، بەهەمان نەغمەشە بانكی نێودەوڵەتی قسە دەكات، دامەزراوە ئابوورییە نێودەوڵەتیەكانی تریش هەمان بۆچوونیان هەیە.

200 ملیار دۆلار
هیچ ئاماژەیەك بۆ ئەگەری رێككەوتنی بازرگانیی نێوان هەردوو پایتەخت لە ئارادا نییە، ئەو رێوشوێنە توندانەی بەرامبەر بە یەك گرتویانەتەبەر زۆرێكی ئەو میكانیزمانەی پەكخستوە كە دەشێ لێوەی لێكتێگەیشتنی لێوە بەرهەم بهاتبایە، لە سەرووی هەموویانە رێوشوێنی بەرزكردنی رەسمی گومرگی كە ئەمریكا گەیاندییە 200 ملیار دۆلار لەسەر هاوردەی وڵاتەكەی لە چین، كە زۆربەی هاوردەكانی گرتۆتەوە بە پۆڵا و ئاسنیشەوە. لەبەرامبەریشدا چین دەستەوەستان نەبوو، ئەویش بەهەمان شێوەی رسمی زیاتری خستە سەر هاوردەی وڵاتەكەی لە ئەمریكا بە بڕی 60 ملیار دۆلار.
هاوكات دانوستانی بازرگانی كە دەبوو ئاكامێكی هەبێت وەك ئەوەی جیهان چاوەڕوانی لێدەكرد، بەڵام نەك ئەو دانوستانە نەیتوانی رەوشەكە هێور بكاتەوە، بەڵكو پێجەوانەكەی لێكەوتەوە كە ئاستی كێشەیەكی بەرزتر كردەوە تا گەیشتە هەڕەشەكردن لە یەكتر، ئەمەش ترسی جیهانی لەسەر رەوشی لەرزۆكی ئابووریی جیهان زیاتر كرد.

نەمانی بڕی 455 ملیار دۆلار 
لە ئابووریی ئەمساڵی جیهان

ئابووریی جیهان لەمساڵدا لەژێر هەڕەشەی پاشەكشێدایە، ئەمە وەك چاودێران ئاماژەی بۆ دەكەن بۆ ساڵی 2020 راستە، ئەو رەسمە گومرگییە نوێیەی نێوان واشنتن و پەكین هەڕەشە لە كەمكردنەوەی قەبارەی ئابووریی جیهان بە رێژەی (0,5%) دەكاتەوە، سندوقی نێودەوڵەتیی نەخت پێشبینی نەمانی بڕی 455 ملیار دۆلار لە ئابووریی ئەمساڵی جیهان دەكات، واتە زیاترە لە قەبارەی ئابوورییەكی وەك باشووری ئەفریقیا.
لەبەر ئەم رەوشە، كریستین لاگاردی بەڕێوەبەری سندوقی نێودەوڵەتیی نەخت داوای لە حكومەتەكانی دەوڵەتانی گروپی بیست كرد كە ئاستی نرخی سود بە نزمی بهێڵنەوە تا بەهۆیەوە پشتیوانی لە ئابوورییەكانیان بكەن، تەنانەت ئابووریی ئەمریكاش وەك ئەوەی «گۆڵدن ساكس» رایگەیاندوە كە تا كۆتایی ئەمساڵ لە ژێر هەڕەشەی داچوون (تقلص)دایە.
لێرەوە، دەكرێ لەو جەنگە بازرگانییە بڕوانین كە تا ماوەیەكی پێش ئێستا لەسەر ئاستی شەڕ بوو، گەورەترین هەڕەشەیە لەدوای قەیرانی دارایی و ئابووریی ساڵی 2008وە.

جیهان هەموو لە چاوەڕوانی رێككەوتنی نێوان ئەو دوو دەوڵەتەیە
ئێستا لە هەموو كات زیاتر پێویستە لەڕێی دبلۆماسی كە پشت بە چارەسەری مامناوەند ببەستێ ئەو جەنگە كۆتایی پێ بهێنرێت، ئەم كێشەیە تەنیا بە كۆتاییهاتنی ئەم جەنگە تەواو نابێت، بەڵكو بەردەوامی دەبێت تا ئەوكاتەی كە جیهان پێكەوە پەلە لە نوێكردنەوەی سیستمی نێودەوڵەتیی بازرگانی دەكەن. ئەم خاڵە تەوەری سەرەكی زۆربەی دامەزراوە ئابووییەكانی جیهانە. لە راستیدا لەم جەنگە كەس براوە نییە، مانگەكانی رابردوو دەریخست لە هەردوولا لەم جەنگەدا دەرئەنجامی ئەو رێوشوێنە توندەی بەرامبەر بەیەك گرتوویانەتە بەر زیانی بەرچاویان پێگەیشتوە. ئاستی گەشەی ئابووریی دەرئەنجامی ململانێی بازرگانی روو لە داشكان دەكات، ئەوەتا ئاستی گەشەی ئابووریی چینی بۆ (6%) داشكاندوە، هەروەها گەشەی ئەمریكایشی دابەزاندوە ئەگەر ئاستەكەیشی كەمتر بێت. لەبەر ئەوە لێرەدا جگە لەسەر سەرخستنی دانوستانی نێوان دوو گەورە ئابوورییەكەی جیهان هیچ بوارێكی تر نییە، جیهان هەموو لە چاوەڕوانی رێككەوتنی نێوان ئەو دوو دەوڵەتەیە، چ ئەوە لە پێناوی ئەواندایە و چ لە بەرژەوەندیی تەواوی ئابووریی جیهان بێت.

* سەرۆكی مونتەدای ئابووریی كوردستان


AM:03:49:01/07/2019




ئه‌م بابه‌ته 452 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌